An tathrá

Author: Pádraig Ua Corbaidh
Issue: 24 – April 2008

An tathrá
Is minic a bh� s� ar aigne agam cur s�os ar tos� an athraithe im’shaol. Bh� s� ann i gceart i 1955. T� cuimhne na bliana sin go daingean im’aigne agam.

Anois cuireann boladh de chneasghall�nach m� i gcuimhne den bhliain sin. Is i L�nasa 1955 a nigh m� l�i den ch�ad uair. Roimhe sin is an Carbolic agus an Sunlight a raibh in �s�id agam. Sa mh� sin th�inig P�id Mac Bradaigh (RIP) agus a bheanch�ile, Bern�, chun ch�naithe sa teach liom. Bh�odar tar �is p�sta agus ag feitheamh ar a dteach f�in san am. � an 12� Aibre�n na bliana sin bh� m� im’aonar. Ar an mhaidin sin fuair Daideo U� Chorbaidh b�s, soils� solas na bhFlaitheas air.

Is ar an 4� Me�n F�mhair a fuair ‘Me�’ b�s. Bh� s� seacht� a c�ig bliana d’aois. Bh� Daideo aon bhliain agus ocht� d’aois. Rinne an d� ch�rsa sin athr� m�r dom.

Ach is � 1955 f�in at� go daingean im’aigne. Ag tos� na bliana bh� Daideo ag tabhairt an tighe dom tr� ghn�omhas. P�draig S�irs�al a bh� i mbun na hoibre dlisteanaigh. (RIP. Fuair s� b�s ag tos� 1962). Uair amah�in bh� s� ina sh�irsint Garda S�och�na i gCarraig �lainn Co. Liatroma. Gorta�idh � i dtimpiste ghluaiste�in agus chaill s� g�ag choise. Tar �is sin bh� s� ag feidmi� i gCill na Seanr�tha mar ghn�omhaire do chomhlacht dl�odoir� a riabh bunaithe i mbaile Chabh�in.

Ach ar ais do mo sc�al f�in. Thosaigh an tUasal S�irs�al obair ar an ngn�omhas ar an 8� M� na Nollag 1954 agus n� raibh s� cr�ochnaithe nuair d’�ag Daideo. Faoin am sin bh� oifig i gCill na Seanr�tha druidte agus bh� muintir Sh�irs�al imithe chun ch�naithe i mBaile �tha Cliath. (Ar an 20� Bealtaine bh� s� ag an Aer-Thaispe�ntas i Leamhc�n agus chas m� orthu ar�s. B’� sin le linn An T�stail agus bh� me ag caitheam deireadh seachtaine i mBaile �tha Cliath. Chuaigh m� go dt� an Gl�ir-r�im; “C� Chulainn” i bP�irc an Chr�caigh. Bh� s� ar si�il um Cinc�s agus bhain m� aoibhneas as.

Ar ais ar�s do 1955. Nuair d’�ag Daideo ar an 12� Aibre�n b’iad mo bheirt chara is fearr caillte agam. Bhraith m� uaim iad ag an am agus t� an chuimhne ann f�s sa l� at� inniu ann. Is deacair cur s�os ar mhoth�ch�in i bhfocail fhuair ar ph�ip�ar. Bh�odar im’aigne agus im’chro�. San am bh� m� gn�thach; – nach mb�m i gc�na�!

Bh� m� ag iarraidh Cumann N�isi�nta na h�ireann a chur ar bhun go daingean. Chun airgid a fh�il don ghn�omh sin bh� m� ag iarraidh Phost-tr�cht a chur ar bhun. (Sc�al eile at� anseo. Cuid againn a bh� ag obair i monarcha Fletchers a chuir an Cumann ar bhun. T� cur s�os air ar “An Angl�-Celt” den 20� M� na Nollag 2001).

Comh maith le sin rinne m� obair do Shinn F�in agus An Cumann Cabhrach. Dh�ol m� “An t�ireannach Aontaithe” agus “Ulaidh ar Ais�irghe” (nuacht�n � Bh�al Feirste. Cuireadh cosc air i M� na Nollaig 1954, ach i mBealtaine 1955 cuireadh ceann nua ina ionad – “Gl�r Uladh”. Ach ar�s i M� na Nollag 1956 cuireadh cosc ar “Gl�r Uladh”. I Meitheamh 1962 cuireadh “T�rghr�” amach ina ionad).

I Me�n F�mhair 1952 scr�obh m� litir chuig an “Sunday Independent” agus bh� s� foilsithe ach n�or foils�odh m’ainm l�i. Sr�obh m� cuid mhaith ach n�or foils�odh rud uaim go dt� sin. Scr�obh m� an litir sin mar l�iri� ar alt a raibh ar an bp�ip�ar c�anna 14� Me�n F�mhair. Bh� an t-alt faoi athbheochan na Gaeilge. Bh� an t-alt le P.A. � S�och�in (RIP). Tamall ina dhiaidh sin cuireadh C.A.R.A. (Society of the Friends of the Language) ar bhun agus chuir m� craobh ar bhun i gCill na Seanr�tha. Rinne m� mo dh�cheall � a choime�d beo ach theip orm. Cuireadh deireadh le “mo” craobh i M� na Samhna 1959 agus chaill m� airgead uirthi.

Idir Me�n F�mhair 1952 agus Meitheamh 1955 n� raibh foilsithe agam ach f�gra�, billeoga, tic�id agus leabhr�n a d’�oc m� f�in astu. Bhain siad sin le Cumann N�isi�nta na �ireann. I Meitheamh 1955 bh� alt agam ar “Gl�r Uladh”. Idir sin agus an t-am a cuireadh cosc air bh� roinnt mhaith alt foilsithe agam air. Bh� cuid acu foilsithe ar “Ais�ir�” freisin.

Ins an alt seo caithfidh m� cur s�os ar She�n Ua Cr�ag (RIP). Thug s� cabhair dom “An t�ireannach Aontaithe” agus “Gl�r Uladh” a dh�ol gach m�. Is cuimhin liom go maith maidin an 12� I�il 1955 nuair a thug s� cabhair do Sh�amus Mac Gabhann agus mise leis an mbratach a chur trasna na sr�ide i gCill na Seanr�tha. N� m� n� s�sta a bh� na hOraistigh leis sin. Ar an mbratach bh� “Armagh and Omagh Point the Way to Freedom” scr�ofa uirthi. Tagairt do na hionra� a rinne �glaigh na h�ireann ar bheairic� Shasana in Ard Mh�cha agus �maigh i 1954.

Th�inig Se�n amach go dt� mo teach go minic, c�pla uair nuair a raibh Daideo f�s beo. Tar �is sin thug s� cabhair mh�r dom timpeall an tighe. Rinneamar a l�n cainte faoi ch�is na Poblachta. Gach l� thug m� buid�al bhainne ghabhair d�. Is ar an 3� I�il 1955 a rotha�omar go dt� An Muileann Iarainn. Bh�omar ag smaoineamh ar chrainn a leagan trasna na mb�ithre chun bac eile a chur ar na hOr�istigh. Ach n� raibh an smaoineamh curtha i ngn�omh. Chuamar go dt� An Muileann Iarainn ar an rothar amh�in. Go dt� an l� sin bh� an aimsir an-dona ar fad. Ach tar �is sin n�or chuir s� fearthainn n� go raibh deireadh Mh� Mhe�n Fomhair ann.

Sula bhfuair Daideo b�s bh� c�pla gearracha phr�ta� curtha isteach aige sa ghaird�n. Le linn d� a bheith breoite bh� s� ag smaoineamh ar na pr�ta� sin. I rith an ama sin bh� tinneas orm f�in ach ‘d’fhan m� ar mo chosa.’ Rinne m� iarracht aire ceart a thabhairt d�. Thug muintir U� Mhaolag�in agus muintir Mhic Corr�in cabhair mh�r dom. (An chuid is m� d�obh marbh anois). Bh� subh sh� tal�n agam ag an am, agus le fada ina dhiaidh sin gach uair a raibh an subh sin agam chuir s� i gcuimhne dom den bhfuacht agus den imn� an ama sin.
Thosaigh tinneas Dhaideo ar an 28� M�rta (1955). An l� sin, l� an aonaigh mh�ir i gCill na Seanr�tha, chuaigh s� go dt� an baile m�r chun uisce mianra a fh�il dom. Bh� m� i leaba leis an bhfli� agus chuaigh s� go dt� an baile m�r leis an asal agus an trucail.
An l� ina dhiaidh sin bh� s� f�in dona leis an bhfli�. Bh� orm �irigh agus aire a thabhairt do ruda� – an t-asal, na gabhair, na circ agus adhmad a fh�il don tine.

Tar �is bh�is Dhaideo ar an 12� Aibre�n bh� m� gn�thach. Chuir m� an chuid eile de na pr�ta� isteach. Ar an 29� Bealtaine bh� m� ag caint le P�id Mac Br�daigh. D’iarr s� orm seomra a thabhairt ar ch�os d� nuair a ph�sfadh s�. An l� sin bh� na cluich� T�stail ar si�il i gCill na Seanr�tha. Bh� foirne ann � Bh�al Feirste. Bh� mise agus M�che�l � Raghallaigh (Neap. RIP) chun airgid a bhaili� do Sh�amus � Raghallaigh (Lipton RIP). Bh� S�amus ag iarraidh nuacht�n �iti�il a chur ar bhun. Ach bh� slua beag ag cluich� agus mar sin n�or rinneamar iarracht airgead a bhaili�. Th�inig deireadh do sc�al ar an 13� M� na Samhna (1955) nuair a fuair S�amus b�s.

Le c�pla m� bh� m� ag maisi� an tighe. Bh� m� ag obair air � 9� Meitheamh go 11� L�nasa (1955) im’am saor. Is ar an d�ta deireanach sin a th�inig P�id agus Bern� chun ch�naithe sa teach. Bh� athas orm an comhluadar a bheith agam. Tar �is sin n�or th�inig Se�n Ua Cr�ag amach �n mbaile ach go hanamh. Ar an 27� M� na Nollag bh�omar i gCarraig �lainn ag d�ol na nuacht�n. S�lim gur sin an uair dheireanach a bh� s� in�r dteach.

Chuaigh Se�n agus mise go dt� An Muileann Iarainn ar an 29� M� na Nollag (1955). Dh�olamar cuid mhaith nuacht�n ansi�d, in An B�bh�n Bh� agus sa cheantar sin. Ag teacht abhaile d�inn chas Garda orainn agus n� raibh solas agam ar mo rothar. Ag c�irt i mB�al �tha Conaill gearradh f�ne�il de 15/- orm ar an l� Feabhra 1956. Ar an 16� d’�oc m� an t-airgead do Gharda � Mear�in (RIP). Is m�r an r�-r� a rinne s� faoin rud. Gach duine (beagnach) a chas d� air d’fhiafraigh s� d�obh f�m; an raibh m� ann, srl. Ceapfadh aoinne gur d�nmharf�ir a bh� s� ar a lorg!

In Ean�ir 1956 Thug Se�n Ua Cr�ag cabhair dom ceardchumann a chur ar bhun ag an muileann (Fletchers). Comhchumann Oibrighte na Tuaithe a bh� ann. Se�n � Raghallaigh (�n charr�iste) agus Cr�ost�ir � Cadhain fir eile a thug cabhair dom, �n taobhl�ne! Thug Cr�ost�ir cabhair dom an t-airgead a bhaili�. Bh�omar ag lorg ard� ph�igh. Bh� Cr�ost�ir agus mise ar �r tsl� go dt� an C�irt Oibreachais ar an 12� Meitheamh 1956 i gcomhair �r gc�s le Fletcher. Is ansin a chonaic m� Se�n Ua Cr�ag don uair dheireanach. Bh� Cr�ost�ir agus mise ag feitheamh ar bhus i gCr�ag don uair dheireanach. Bh� Cr�ost�ir agus mise ag feitheamh ar bhus i gCabh�n nuair a shi�il s� suas chun cainte linn. Tar �is sin bh� ionadh ar dhaoine faoi cad a tharla d�. I 1958 th�inig s� ar ais go Cill na Seanr�tha ach n� fhaca m� �. Chuala m� � shin go bhbuil s� marbh.

I 1955 bh� cuairteanna agam � She�n � Taitligh, Feardorch � Maolag�in agus a mh�thair Bean U� Mhaolag�in Bh� m� agus P�id agus Bern� (Mhic Bhr�daigh) ag obair ar an bhf�ar. Bh� an t-asal agus na gabhair f�s agam. Dh�olas an t-asal do Fheilim� Mac an Phr�ora ar an 29� Meitheamh 1956. Bh� Fleadh Cheoil Chontae an Chabh�in ar si�il i gCill na Seanr�tha an l� sin. Thug m� na gabhair do She�n Mac Garach�in in Ean�ir 1960.

Anois cuid fhocal faoi m’obair i 1955. Bh� m� ag obair ar an ‘�il�ar’ i Fletchers i gCill na Seanr�tha. An obair a bh� ar si�il ansin n� tumadh scuaba� i gceallal�s. Bh� duine n�os �ige ag cabhr� liom – Se�n � Bl�r. Dh�anadh s� an ph�int freisin do na str�opa� ar na scuaba� url�ir. Bh� s� deacair � a choime�d ar an ‘�ile�r’. Bh� an saoiste (an tUasal Fletcher) i gc�na� ar a lorg. Mar a tharl�dh rachadh Se�n amach agus thiocfadh an saoiste isteach ar a lorg. Uaireanta tabharfadh m� cead d� dul go dt� an ‘leithreas’ agus uaireanta eile choime�dfainn � ar an ‘�il�ar’.

Na huaireanta sin d�arfadh s� go raibh pian ar agus go gcaithfidh s� dul go dt� an leithreas.

Den chuid is m� is le toit�n a chaitheamh a bh� uaidh dul as.

(Ar lean an mh� seo chugainn)

Advertisements

Clibeanna: , , ,

Freagra

Líon amach do chuid faisnéise thíos nó cliceáil ar dheilbhín le logáil isteach:

Lógó WordPress.com

Is le do chuntas WordPress.com atá tú ag freagairt. Logáil Amach / Athrú )

Peictiúr Twitter

Is le do chuntas Twitter atá tú ag freagairt. Logáil Amach / Athrú )

Pictiúr Facebook

Is le do chuntas Facebook atá tú ag freagairt. Logáil Amach / Athrú )

Pictiúr Google+

Is le do chuntas Google+ atá tú ag freagairt. Logáil Amach / Athrú )

Ceangal le %s


Molann %d blagálaí é seo: