An tAthár

Author: Pádraig Ua Corbaidh
Issue: 25 – May 2008

An tAthr
(ar lean n mh seo caite)

Chaith San Blr a ln ama ag caitheamh pingn le buachaill ga eile agus sin in am an tsaoiste.
Chaith s a ln ama chomh maith ag argint le Liam Mirtn (RIP). Rinneadh Liam an pacileadh agus choimed s an t-ireamh do na fir a riabh ar obair thasc. Ar an Aoine thug s an cntas isteach don oifig. Bh liam brdil as go raibh an cntas ceart agus cruinn aige. Ar uaireanta bhodh San ar obair thasc agus dharfadh s le Liam T dh grsa agat orm. Bheadh Liam ar buile leis uaireanta agus dhearfadh s Nl aon rud agam ort. M’s t rachaidh m go dt an oifig agus cuirfidh m fios orthu. Bhain m spraoi as agus ‘choimed m San suas’ chun a dhanamh.
Thinig tinneas ar Liam ag an Nollaig 1955 agus nor thinig s ar ais don muileann. I Lnasa 1956 chuaigh San Mac Aoidh (RIP) agus mise ar chuairt air i mBaile Shamais Dhuibh, it a bh s ina chna le inon. I 1958 bh s in Ospidal an Chontae i gCabhn le strc. Thug m cuairt air ar an 18 Bealtaine. I M Dheireadh Fmhair, thinig s chun chnaithe le inon eile. Rs-ine Bean U Mhuireadaigh i gCill na Seanrtha. Mhair s ansid n go bhfuair s bs n riabh s in ann caint. Ach bh s go maith chun cainte go dt an trimhse dheireanach sin. Nuair a bh m ins an ospidal ar mo chuairt do Liam chas m ars ar Thoms Mac Uidhir (RIP). Bh s ag obair i ‘dteach na tine’ ag fad an ghaileadin ag an muileann Aibran 1953 go dt tos 1956. Bh s dona lena ghoile. Ach nor chuir s sin aon bhac air ag l. Bh s in ann bil mra a dhanamh i ‘dteach na tine’. Chaith mo chntir, San Blr, a ln ama ag caint leis agus ag caitheamh toitn. Chaith Liam Mirtn a ln ama ann freisin ag argint le Toms, faoin gcreideamh agus faoin bpolaitocht.
Rinne Toms a chcaireacht, mar a luaigh m i ‘dteach na tine’. Chomh maith leis nigh s ada agus bhearr s ann. Bh m ag iarraidh San a choimad as ‘teach na tine’. Dharfainn go raibh Toms ag danamh ‘anraith stoca’ agus ‘slach sabh’ (sock soup and shavo gravy) agus go raibh s (San) ag l iad. Ach nr chuir sin aon imn air. Scar San liom mar chntir i nDeireadh Fmhair 1955 agus thinig Brian Ruairc ina ionad.
I 1955 bh s an-t an samhradh sin. Bh m in ann obair gan mo brga a chaitheamh. I rith tinneas Dhaideo bh m sa bhaile obair. Chuaigh m ar ais ar an 18 Aibran (1955). shin n go dtinig Pid agus Bern chun chnaithe liom fuair m mo dinnar i mbialann Pheig U Chiarin (RIP). Mise duine de na fir a bhfuair an dinnar sa chistin. Bh San Seosamh Raghallagh, San de Blclaigh (RIP) agus an promh maor oibre, Proinsias Mac Mghnus ann freisin. Fuair Proinsias bs uair igin i 1962 (RIP).
I 1955 bh m im’chathaoirleach ar chraobh Chill na Seanrtha de Chlann na Poblachta. Bh na toghachin i gcomhair na gComhairl Chontae chun a bheith ann ar an 23 Meitheamh. Bh an craobh ag iarraidh airgid a fhil. Nos dana cuireadh crannchur ar bhun. Ar an Satharn 27 Lnasa rothaigh m go Bal an tha Mir, Co. Liatroma agus dhol m naoi dag leabhar ticad. Bh s timpeall 02.30 nuair a bh m sa bhaile ar an 28.
Ar an Satharn 3 Man Fmhair chuaigh cuid againn go dt An Cabhn chun ticid a dhol. Bh an rna chraoibhe, Samus Mac Giolla Phdraig (RIP), Samus Fionnalaigh (RIP), San Mac Tighearnin (RIP) agus mise. Thugamar beirt gharsn linn, Seosamh Mac Tighearnin (RIP) agus Uinseann Raghallaigh (RIP). Dearthir de Shan Seosamh at luaite cheana ba ea Uinseann. I 1963 bh Seosamh Gealagin agus mise i Sasana. Ar mo shl abhaile St. Mawgan, Newquay, An Corn chas m air ag staisin Paddington.

Ach anois ar ais go Cabhn agus an 3 Man Fmhair. Cheap r rna go ndolfadh an bheirt gharsn a ln ticad ach n hamhlaidh a tharla s. Is beag an iarracht a rinne siad ticid a dhol ach is m na bil a d’itheadar. Chuamar go Cabhn i ngluaisten Sheoirse U Bhlr- athair Shain.

Ag an muileann an bhliain sin, 1955, cheap an saoiste-an tUasal Fletcher- nach raibh go leor oibre dhanamh agus go raibh fir ag cur an iomarca ama am. Mar sin d’fhostaigh s an tri maor oibre-an tUasal Des Herlihy (RIP). Ach nor fhan s r-fhada. Bh s ann Feabhra go tos Mhan Fmhair. I rith an ama sin ‘choimad s sil’ ar gach rud agus gach aoinne. Bh daoine speisialta aige-mar Shan Blr agus Earnn Mac Gairbheith. Bh gluaisrothar ag Earnn agus bh s ina chara mr le Liam Mirtn. Bhodh Liam ag dul anseo is ansid agus thabharfadh Earnn ar an ngluaisrothar. N ligfeadh Liam d’aon duine drochfhocal a r faoi Earnn. Dharfadh Liam go raibh Herlihy ag an muileann chun ‘sil a choimad’ ar Shan Blr. Dharfadh daoine eile gurbh fin agus Earnn a bh Herlihy ag ‘coimad sil’ orthu.

Ach choinad an tUasal Herlihy sil ar gach oibr. Thug s cuairteanna ormsa ar an ‘ilar’ (an Roinn Phint agus Dathanna). Ach go luath i Man Fmhair bh argint idir eisean agus an saoiste faoi rud igin agus thug s ‘a fhgra isteach’. An tseachtain ina dhiaidh sin d’fhag s sln leis an muileann. Bhomar gan an tri maor oibre n gur ghlac Samus Mac Suabhraig (RIP) an post i mBealtaine n Aibran 1956.

Is i 1955 a thosaigh fir Bhaile an Mhuilinn ag obair ag an muileann. Duine dobh sin n Mchal Ceallaigh. D’imigh s go Sasana in Aibran 1955. chuaigh an chlann go lir ann i Man Fmhair na bliana sin.

I 1955 bh a ln imeachta Poblactacha ar siil i gCill na Seanrtha. Bh m ag dol na nuachtn An tireannach Aontaithe agus Glr Uladh. Bh Samus Mac Gabhann agus San Ua Crag ag cur bhill suas i mBealtaine faoi bhailichn a bheith ann do Shinn Fin. Chuir an Sirsint de Sin (RIP) faoi ghabhil iad mar nacj raibh ceadnas acu don bhailichn. Bh an Garda Mac an Bhaird (RIP) in ineacht leis. Bh an bailichn faoi chostais Shinn Fin sna toghachin sna S-Chontaethe. Bh tuairisc faoi ar Glr Uladh in eagrn Mheithimh.

I Lnasa bh Samus Mac Gabhann, San Crag agus m fin ag baili airgid lasmuigh an tsipil i mBal tha Conaill i gcomhair Shinn Fin. Bh an t-airgead do chostais Thomis Mhistil a riabh mar iarrthir do Shinn Fin i Lr-Uladh- ars! Bh argint againn leis an nGarda Pdraig Mac Aodha (RIP) tar is an chad Aifrinn. Ach leanamar leis an mbailichn ag an dara Aifreann gan aon cheadnas oifigiil agus n raibh aon trioblid eile againn. Bh tuairisc faoi ar Aisir i Man Fmhair 1955 agus ar Glr Uladh i nDeireadh Fmhar 1955.

i nDeireadh Fmhair 1955 bh argint mhr agam in oifig an phoist i gCill na Seanrtha. Bh m ag cur airgid chuig An tireannach Aontaithe le hord airgid. D’iarr m ar an gcntr a chomhlnadh as Gaeilge. Ach n raibh s toilteanach sin a dhanamh. Tar is argnte fada agus tar is cead a fhil n cheann-oifig i gCabhn fuair m mar a bh s uaim. Tuairisc eile ar Glr Uladh i M na Samhna 1955 agus ar Aisir i M na Nollag 1955.

For. Bh 1955 ina bliain mhaith do chis na Poblachta. I gCill na Seanrtha bh an trir againn ag danamh r bpirt. Agus in iteacha eile bh fir eile ag danamh a ln nos m. Ach d’imigh an chuid sin dem’shaol. Phs m agus beagn nos dana chuamar go Sasana. Bh Samus Mac Gabhann imithe go Sasana cheana fin. Agus mar a luaigh m bh San Crag imithe as radharc. I Sasana n raibh m riamh ach ar imeall na cise.

Idir Aibran agus Lnasa 1955 fuair m mo dhinnar i mbialann Phig U Chiarin. Bh an samhradh sin bre te grianmhar. Beagnach gach l tar is mo dhinnir chuaigh m ar ais don mhuileann agus luigh m ar imeall an locha.
Tharla a ln ruda i 1955. tharla cuid acu dom. Fuair m lacht saoirse ar an 1 M na Samhna. Ar an mhaidin sin d’fhan m obair le dul ar Aifreann. Nor thaitnigh s sin leis. I 1957 fuaireamar uair saor ar mhaidin ar L Saor Eaglasta le dul ar Aifreann.

San alt seo tim ag scrobh ar ruda a tharla i 1955. Ach anseo is ansid thinig blianta eile isteach sa scal. Mairfidh 1955 im’chuimhne go deo. T Pid agus Bern go speisialta i gcuimhne agam. I 1959 thinig deirfir Bhern, Maureen, ar chuairt chucu. Ar 3 Deireadh Fmhair 1960 bh Maureen agus mise psta. Nuair a bh m i Sasana is minic a smaoinigh m ar na sean-laethanta-na blianta a d’imigh roimhe sin. Stair at sa chuid eile.

(T an t-alt seo scrofa nta a rinneadh idir 21 Meitheamh agus 1 M na Nollag 1963. Tabhairfear faoi dearadh na RIP-eanna go bhfuil a ln daoine a raibh pirt acu sa scal ar sl na bhfran anois. An muileann n ‘Fletchers’, nos m na muileann sbhadireachta a bh ann. Monarcha a rinne an chuid adhmaid de scuaba as raibh ann. T s druidte le cuid blianta anuas anois.)

GLUAIS

ag caitheamh pingn – pitch & toss
am an tsaoiste – the boss’s time
ag argint – arguing
obair thasc – piece-work
brdil – proud
cntas – account
ceart agus cruinn – exactly right
T dh grsa agat orm – I owe you two gross
ar buile – mad, raging
spraoi – sport, fun
‘choimed m San suas’ – ‘I kept San up’ (to do it)
i mBaile Shamais Dhuibh – in Ballyjamesduff
an trimhse dheireanach sin – that last period
i ‘dteach na tine’ – in the fire house
ag fad an ghaileadin – firing the boiler
bil mra – big meals
mo chntir – my assistant
faoin gcreideamh – about religion
faoin bpolaitocht – about politics
a chcaireacht – his cooking
bhearr s – he shaved
aon imn – any worry
gan mo brga chaitheamh – without wearing my boots
Aibran – April
i mbialann – in the restaurant
na toghachin – the elections
i gcomhair na gComhairl Chontae – for the County Councils
crannchur – raffle
rna chraoibhe – branch secretary
n hamhlaidh a tharla s – it didn’t happen like that
is beag an iarracht – it was little effort
go leor oibre – enough work
ag cur an iomarca ama am – wasting too much time
d’fhostaigh s – he employed
‘choimad s sil’ – ‘he kept an eye’
daoine speisialta – special people
gluaisrothar – motorbike
n ligfeadh Liam – Liam wouldn’t let
drochfhocal – a bad word
gach oibr – every worker
Dathanna – Colours
‘a fhgra isteach’ – ‘his notice in’
maor oibre – foreman
imeachta Poblachtacha – Republican activities
faoi bhailichn – about a collection
faoi ghabhil iad – arrested them
iarrthir – candidate
aon cheadnas oifigiil – any official permit
tuairisc – account
le hord airgid – with (by) a money order
a chomhlnadh – to fill it in
toilteanach – willing
c(h)eann-oifig – head-office
bpirt – our part
ar imeall na cise – on the fringe of the cause
lacht – lecture
L Saol Eaglasta – Church Holyday
anseo is ansid – here and there
go speisialta – especially
na sean-laethanta – the old days
stair – history
Tabhairfear faoi dearadh – It will be noticed
sl na bhfran – way of the faithful (departed)
muileann sbhadireachta – saw-mill
monarcha – factory
an chuid adhmaid de scuaba – the wooden part of brushes

Advertisements

Clibeanna: , ,

Freagra

Líon amach do chuid faisnéise thíos nó cliceáil ar dheilbhín le logáil isteach:

Lógó WordPress.com

Is le do chuntas WordPress.com atá tú ag freagairt. Logáil Amach / Athrú )

Peictiúr Twitter

Is le do chuntas Twitter atá tú ag freagairt. Logáil Amach / Athrú )

Pictiúr Facebook

Is le do chuntas Facebook atá tú ag freagairt. Logáil Amach / Athrú )

Pictiúr Google+

Is le do chuntas Google+ atá tú ag freagairt. Logáil Amach / Athrú )

Ceangal le %s


Molann %d blagálaí é seo: